غذاهای مضر در بارداری؛ خوراکی‌های پرخطر و روش ایمن مصرف

در بارداری، بیشتر گروه‌های غذایی را لازم نیست حذف کرد؛ مسئله اصلی، نوع فرآورده و روش تهیه است. گوشت، ماهی و تخم‌مرغ خام یا نیم‌پز، لبنیات و آبمیوه غیرپاستوریزه، بعضی پنیرها و غذاهای سرد آماده می‌توانند خطر بیشتری داشته باشند. جگر، الکل و کافئین نیز قواعد جداگانه‌ای دارند.

این راهنما برای تصمیم‌های عمومی آشپزخانه است. اگر بیماری، دیابت بارداری، حساسیت یا برنامه اختصاصی دارید، توصیه مراقب بارداری خود را دنبال کنید. پس از یک مواجهه مشکوک، نوع غذا و زمان مصرف را یادداشت کنید؛ خوردن اتفاقی یک ماده به‌تنهایی به معنی آسیب قطعی به جنین نیست.

خام، نیم‌پز و پخته را دقیق تشخیص دهیم

گوشت و مرغ را با دماسنج غذایی تا دمای ایمن بپزید. رنگ سطح کباب یا سرخ‌شدن بیرون مرغ، دمای مرکز را نشان نمی‌دهد. جدول حداقل‌های پخت مرجع زیر برای نوع غذا متفاوت است؛ یک عدد ۷۵ درجه برای همه خوراک‌ها، توضیح دقیقی نیست.

جدول، جای رعایت بهداشت و توصیه اختصاصی مراقب بارداری را نمی‌گیرد. برای همبرگر، حکم برش کامل گوشت را به کار نبرید. در دستورهایی مثل بعضی سس‌ها و دسرهای خام، پاستوریزه بودن تخم‌مرغ را احراز کنید؛ استثناهای برچسب‌گذاری کشورهای دیگر را به تخم‌مرغ نامشخص در ایران تعمیم ندهید.

ماهی و صدف خام یا نیم‌پز و ماهی دودی سردِ آماده خوردن را بدون پخت مناسب انتخاب نکنید. سوسیس، هات‌داگ و گوشت سرد آماده باید طبق راهنمای ایمن تا داغ و بخارکردن کامل گرم شوند. غذای آماده‌ای که زنجیره سرد آن نامشخص است، صرف ظاهر سالم انتخاب مطمئنی نیست.

لبنیات و پنیر؛ پاستوریزه بودن کافی است؟

شیر و لبنیات غیرپاستوریزه را کنار بگذارید. ماست و بسیاری از پنیرهای پاستوریزه، با نگهداری و مصرف درست، با پنیر کپک‌رسیده یکی نیستند. پنیر نرم دارای پوسته سفید کپکی یا پنیر آبی نرم، حتی اگر پاستوریزه باشد، باید طبق راهنمای بارداری تا داغ و بخارکردن کامل پخته شود.

برچسب، تاریخ و دمای نگهداری را بررسی کنید و محصول محلی با منشأ نامشخص را پاستوریزه فرض نکنید. کپک‌رسیده بودنِ طراحی‌شده در یک نوع پنیر با فساد اتفاقی غذای دیگر فرق دارد؛ پنیر فاسد را با پختن یا جداکردن سطح آن، مناسب بارداری معرفی نکنید.

میوه، سبزی و آبمیوه

میوه و سبزی را پیش از خوردن، پوست‌گرفتن یا برش زیر آب روان بشویید؛ برای میوه سفت مثل خربزه و هندوانه، برس تمیز مناسب به کار ببرید. صابون، مایع ظرفشویی و شوینده تجاری میوه در راهنمای FDA توصیه نشده‌اند. دست و تخته را از مواد خام گوشتی جدا نگه دارید.

برای نوشیدنی، پاستوریزاسیون را بررسی کنید؛ آبگیری تازه جای آن را نمی‌گیرد. راهنمای آب انار و تفاوت انواع نوشیدنی درباره ترکیب غذایی توضیح می‌دهد، اما «طبیعی» یا «بدون شکر» بودن، تأیید ایمنی میکروبی نوشیدنی در بارداری نیست.

جوانه خام یا نیم‌پز انتخاب مناسبی برای بارداری نیست. میوه برش‌خورده را سرد و با شرایط نگهداری روشن بخرید. نسبت‌دادن خطر سقط به همه میوه‌های ترش یا حذف گروهی میوه‌ها بر اساس گرم و سرد بودن، جای راهنمای ایمنی غذا را نمی‌گیرد.

میوه می‌تواند بخشی از غذای متنوع باشد؛ با این حال، مقدار یک ماده مغذی به معنی تأمین کامل نیاز بارداری نیست. برای نمونه، فولات موجود در میوه را دلیل تغییر مکمل تجویزشده خود قرار ندهید و درباره برنامه مکمل با مراقب بارداری صحبت کنید.

در راهنمای کیوی، ارزش غذایی و حساسیت تفاوت ارزش غذایی میوه با توصیه درمانی توضیح داده شده است. وجود ویتامین یا فیبر، وعده جلوگیری از عوارض بارداری یا مجوز خوردن ماده‌ای که به آن حساسیت دارید نیست.

جگر، ماهی، کافئین و الکل

جگر و فرآورده‌های حاوی جگر را به دلیل ویتامین A زیاد به شکل رتینول در بارداری مصرف نکنید. توصیه خودسرانه ماهی یک یا دو بار جگر برای آهن مناسب این راهنما نیست؛ اگر کم‌خونی مطرح است، راه تأمین و درمان باید جدا بررسی شود.

ماهی را به طور کامل حذف نکنید؛ نوع کم‌جیوه و کاملاً پخته انتخاب کنید. راهنمای FDA/EPA برای بارداری، دو تا سه سهم در هفته از گروه کم‌جیوه «بهترین انتخاب‌ها» را مطرح می‌کند. نام دقیق گونه مهم است؛ همه انواع تن یا ماهی‌های هم‌نام جیوه یکسان ندارند و راهنمای محلی معتبر نیز باید رعایت شود.

مجموع کافئین روزانه را از تمام منابع در نظر بگیرید و از ۲۰۰ میلی‌گرم بیشتر نشود؛ تعداد فنجان ثابت نیست چون اندازه و غلظت نوشیدنی فرق دارد. الکل در بارداری کنار گذاشته شود. انرژی‌زا را نیز به صرف نام تقویتی، مناسب بارداری حساب نکنید.

آجیل، ادویه و فرآورده گیاهی

آجیل یا بادام‌زمینی برای همه بارداران ممنوع نیستند؛ حساسیت و توصیه اختصاصی فرد مهم است. مقدار چاشنی غذا را با کپسول، عصاره یا دمنوش غلیظ برابر نگیرید. برای هر گیاه نمی‌توان از روی طبیعی‌بودن یک قاعده ایمنی همگانی ساخت.

اگر درباره یک گیاه مشخص سؤال دارید، زنجبیل برای زنان و احتیاط‌های مصرف را با توجه به شکل فرآورده بخوانید. برای تهوع یا علامت دیگر، محصول و داروهای همراه را با مراقب بارداری بررسی کنید؛ از دستورهای القای خونریزی استفاده نکنید.

چهار اصل آشپزخانه و زمان تماس با درمانگر

تمیزکردن، جداکردن مواد خام از آماده، پخت کامل و سردکردن به‌موقع را با هم رعایت کنید. یخچال را در ۴ درجه سانتی‌گراد یا کمتر نگه دارید. غذای فسادپذیر بیش از دو ساعت در دمای اتاق نماند؛ بالای حدود ۳۲ درجه، این زمان یک ساعت است. بو و مزه آزمون کافی برای ایمنی نیستند.

پس از غذای مشکوک، با تب، استفراغ یا اسهال قابل توجه، ناتوانی در نوشیدن، درد شدید یا بدحالی، سریع با مراقب بارداری یا مرکز درمانی تماس بگیرید. درباره یک غذای فراخوان‌شده نیز راهنمای رسمی را پیگیری کنید. خودسرانه دارو یا گیاه برای «خنثی‌کردن» غذا مصرف نکنید.