درمان دنداندرد؛ علت‌ها، مراقبت موقت و علائم فوری
فهرست مطالب
درمان دنداندرد به علت آن بستگی دارد؛ کمشدن درد با مسکن یا مراقبت خانگی، پوسیدگی، ترک یا آبسه را درمان نمیکند. اگر درد بیش از دو روز مانده، با مسکن مناسب آرام نمی‌شود، یا با تب، درد هنگام گازگرفتن، طعم بد و تورم همراه است، برای معاینه دندانپزشکی اقدام کنید.
اگر ورم دهان یا گردن تنفس، بلع یا حرف‌زدن را دشوار کرده، اطراف چشم یا گردن متورم شده، یا تورم زیاد و دشواری بازکردن دهان دارید، منتظر نوبت معمول نمانید؛ کمک فوری پزشکی بگیرید. این راهنما علائم مراجعه و مراقبت موقت را توضیح می‌دهد و برای درمان خانگی عفونت نسخه نمی‌سازد.
نخست علائم خطر را از درد معمول جدا کنیم
در آبسه احتمالی، درد شدید، طعم بد، تورم و تب می‌توانند مطرح باشند؛ تشخیص قطعی با دیدن یک عکس یا فهرست علائم انجام نمی‌شود. آبسه نیاز به درمان سریع دندانپزشک دارد و خودبه‌خود برطرف نمی‌شود. اگر به آبسه شک دارید، هنگام تماس علائم را روشن توضیح دهید و درخواست نوبت فوری کنید.
اختلال تنفس، بلع یا گفتار، مشکل چشم یا بینایی همراه تورم، ورم زیاد داخل دهان یا دشواری جدی بازکردن دهان، مسیر مراجعه را فوری‌تر می‌کنند. در این شرایط برای اثر یک دهان‌شویه یا گیاه صبر نکنید. در صورت نیاز با اورژانس محل تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید.
اگر درد دارید ولی چنین علامت‌هایی وجود ندارد، باز هم علت باید در زمان مناسب بررسی شود. درد طول‌کشیده یا کنترل‌نشده را عادی فرض نکنید. هنگام گرفتن نوبت بگویید درد از چه زمانی شروع شده و آیا شرایط در حال تغییر است؛ جمله «فقط یک دندان درد میکند» ممکن است اطلاعات مهمی را پنهان کند.
اگر پس از گرفتن نوبت علامت تازه‌ای اضافه شد، زمان قبلی را تنها معیار انتظار ندانید. با مرکز تماس بگیرید و وضعیت جدید را توضیح دهید تا فوریت دوباره ارزیابی شود. برای مثال، پیداشدن تورم یا مشکل بازکردن دهان اطلاعاتی است که باید منتقل شود؛ نام و زمان مصرف آخرین دارو را هم آماده داشته باشید.
علت‌های دنداندرد؛ از روی شکل درد تشخیص ندهیم
پوسیدگی یکی از علت‌هاست، اما دندان ترک‌خورده، پرکردگی آسیب‌دیده، بیماری لثه، مشکل دندان عقل، حساسیت یا دندان‌قروچه هم می‌توانند مطرح باشند. دیده‌نشدن حفره در آینه ثابت نمیکند دندان سالم است. معاینه کمک میکند محل و منشأ مشکل روشن شوند.
درد تیز، مبهم یا ضربان‌دار را توصیف کنید، اما از آن‌ها نتیجه نگیرید که حتماً عصب‌کشی یا کشیدن لازم است. یک علامت می‌تواند در چند وضعیت دیده شود و تصمیم درمان با جمع اطلاعات گرفته می‌شود. همچنین تشدید با سرما، گرما یا جویدن، سرنخ است و به‌تنهایی تشخیص نهایی نیست.
وضعیت احتمالی | چه چیزی را توضیح دهیم؟ | از چه نتیجه‌ای پرهیز کنیم؟ |
|---|---|---|
پوسیدگی یا پرکردگی آسیب‌دیده | محل درد و سابقه ترمیم | با نبود حفره قابل دیدن، دندان حتماً سالم است |
حساسیت یا درد با دما | نوع محرک و مدت درد | همه دردهای سرد و گرم یک علت دارند |
دندان ترک‌خورده یا ضربه | زمان حادثه و مشکل جویدن | فقط از شدت درد، درمان را انتخاب کنیم |
بیماری لثه یا آبسه | تورم، طعم بد، تب و حال عمومی | آرامشدن درد یعنی علت برطرف شده |
دندان‌قروچه یا مشکل فک | زمان شروع و محل احساس درد | بدون معاینه وسیله یا محافظ انتخاب کنیم |
اگر درد بیشتر در فک احساس می‌شود یا پیدا کردن دندان دردناک دشوار است، همین موضوع را توضیح دهید. راهنمای Queensland Health نیز بر اهمیت تشخیص منشأ درد فک تأکید میکند. لازم نیست خودتان با فشار دادن، ضربه‌زدن یا امتحان‌کردن مکرر دمای خیلی سرد و داغ، محل را پیدا کنید.
تا رسیدن به دندانپزشک چه کنیم؟
هدف مراقبت موقت این است که غذاخوردن و انتظار برای معاینه قابل تحمل‌تر شود، بدون اینکه مراجعه عقب بیفتد. برای نمونه، غذای نرم انتخاب کنید و با دندان دردناک نجوید. خوراکی بسیار داغ، بسیار سرد یا شیرین را اگر درد را تحریک میکند کنار بگذارید. شکستن پوسته آجیل یا جویدن مواد سخت با دندان دردناک انتخاب مناسبی نیست.
برای تمیزکردن، مسواک نرم به کار ببرید و اطراف دندان دردناک را با نخ یا ابزار دست‌کاری نکنید. این مراقبت کوتاه‌مدت با برنامه نظافت معمول بین دندان‌ها در روزهای بدون درد تفاوت دارد. اگر درباره تمیزکردن محل شک دارید، از دندانپزشک راهنمایی بگیرید؛ جسم تیز برای بیرون‌آوردن مواد وارد نکنید.
اگر برای خانواده غذا آماده می‌کنید، می‌توانید پیش از افزودن اجزای سفت، مقدار نرم مورد نیاز را جدا کنید. سوپ، پوره، ماست ساده یا تخم‌مرغ نرم از مثال‌های غذایی‌اند؛ انتخاب باید با حساسیت و محدودیت شخصی هماهنگ باشد. این خوراکی‌ها به دلیل بافت انتخاب می‌شوند و قرار نیست عفونت را درمان یا دندان را ترمیم کنند.
شستوشوی آبنمک برای بزرگسالان
NHS برای بزرگسالانی که می‌توانند محلول را بیرون بریزند، حل‌کردن نصف قاشق چای‌خوری نمک در یک لیوان آب گرم را به عنوان مراقبت موقت مطرح میکند. دهان را آرام بشویید و محلول را تف کنید؛ نبلعید. برای کودکان این روش توصیه نمی‌شود، چون ممکن است محلول را ببلعند.
آبنمک، درمان آبسه یا ترمیم دندان نیست. غلیظ‌ترکردن محلول یا شستوشوی خشن، جای درمان را نمی‌گیرد. اگر دندانپزشک پس از عمل یا درمان مشخصی دستور دیگری داده، همان دستور را دنبال کنید و مراقبت عمومی این مقاله را جای آن نگذارید.
کمپرس سرد و تورم
راهنمای Queensland Health در تورم، کمپرس سرد در بیرون گونه و پرهیز از گرما را توصیه میکند. سرما را مستقیم روی پوست یا داخل دندان قرار ندهید؛ از پوشش مناسب استفاده کنید. این کار برای کنترل موقت ناراحتی است و ورم همراه مشکل بلع یا تنفس را به وضعیت قابل انتظار در خانه تبدیل نمیکند.
از گرم‌کردن صورت متورم با این تصور که عفونت را بیرون می‌کشد خودداری کنید. همچنین تورم را فشار ندهید و برای تخلیه آن سوراخ ایجاد نکنید. هر تغییر سریع در اندازه ورم یا وضعیت عمومی را هنگام تماس با مرکز درمان توضیح دهید.
درباره مسکن چه اطلاعاتی لازم است؟
برای انتخاب مسکن مناسب، داروساز باید سن، داروهای فعلی و شرایط سلامت شما را بداند. راهنمای عمومی می‌تواند نام بعضی مسکن‌ها را مطرح کند، اما مناسب‌بودن آن‌ها برای همه یکسان نیست. در این مقاله مقدار، فاصله مصرف، ترکیب چند مسکن یا نسخه کودک تعیین نمی‌کنیم.
بسته دارو و دستور مصرف را بخوانید و از مقدار توصیه‌شده بیشتر نخورید. نام‌های تجاری متفاوت ممکن است ماده مؤثر یکسانی داشته باشند؛ برای جلوگیری از مصرف تکراری، همه فرآورده‌های مصرفی را به داروساز نشان دهید. اگر درد کنترل نمی‌شود، به‌جای بالا بردن مقدار، درباره مراجعه و انتخاب مراقبت مناسب راهنمایی بگیرید.
قرص آسپرین یا دیگر قرص‌های مسکن را روی لثه و دندان قرار ندهید. راهنمای Queensland Health درباره سوختن بافت نرم با آسپرین موضعی هشدار می‌دهد. فرآورده مخصوص دهان را فقط طبق راهنمای همان محصول و نظر داروساز به کار ببرید. همچنین کودکان زیر شانزده سال نباید آسپرین مصرف کنند؛ داروی یک بزرگسال نسخه آماده برای کودک نیست.
آیا هر دنداندرد به آنتیبیوتیک نیاز دارد؟
خیر. انجمن دندانپزشکی آمریکا برای بیشتر وضعیت‌های مشخص درد پالپ و اطراف ریشه، درمان دندانی را بر آنتیبیوتیک مقدم می‌داند. تصمیم به تجویز به نوع مشکل، سلامت و ایمنی فرد و نشانه‌های درگیری عمومی بستگی دارد. از این راهنما هم نباید نتیجه گرفت آنتیبیوتیک در همه عفونت‌ها ممنوع یا در همه دردها لازم است.
اگر آنتیبیوتیک تجویز شده، طبق دستور همان درمانگر مصرف کنید و برای تغییر برنامه با او هماهنگ شوید. داروی باقیمانده قبلی یا نسخه اطرافیان را شروع نکنید. کمشدن درد با مصرف دارو نیز دلیل بی‌نیازی از رسیدگی به منبع مشکل نیست؛ بعضی آبسه‌ها به تخلیه و درمان دندان نیاز دارند.
میخک و روغن میخک؛ ادویه را درمان دندان ندانیم
وجود اوژنول در بعضی فرآورده‌های دندانپزشکی، به معنی مناسب‌بودن روغن میخک خانگی برای مالیدن روی لثه نیست. شکل فرآورده و غلظت اهمیت دارند. در این مقاله چکاندن روغن، پنبه آغشته یا جویدن میخک برای درمان درد و عفونت توصیه نمی‌شود.
برای شناخت این ادویه، مطلب میخک و کاربردهای غذایی آن را ببینید. مصرف ادویه در آشپزی با کاربرد ماده غلیظ روی بافت دهان یکسان نیست و نباید از نام طبیعی، ایمن‌بودن هر روش استفاده را نتیجه گرفت.
MedlinePlus درباره بلع مقدار زیاد روغن میخک هشدار می‌دهد؛ این وضعیت می‌تواند مشکلات جدی، بهویژه در کودکان، ایجاد کند. اگر احتمال بلع یا مصرف آسیب‌زا وجود دارد، فوراً از اورژانس یا مرکز مسمومیت راهنمایی بگیرید. فرد را خودسرانه وادار به استفراغ نکنید و ظرف محصول را برای معرفی ماده نگه دارید.
از مقدار ذکرشده در گزارش‌های مسمومیت، مرز ایمنی خانگی نسازید. غلظت محصولات و وضعیت فرد متفاوت است. روغن‌ها و داروها را دور از دسترس کودک نگه دارید؛ در دسترس‌بودن یک محصول در فروشگاه به معنی مناسب‌بودن آن برای مصرف روی لثه نیست.
موضوع میخک برای دندان را نیز باید با تفاوت تسکین و درمان خواند. حتی اگر درد موقتاً کمتر شود، ترک، پوسیدگی یا علت عفونت ممکن است باقی بماند؛ تصمیم مراجعه را بر اساس خوشایندشدن لحظه‌ای درد عوض نکنید.
روش‌های خانگی پرخطر یا بی‌پشتوانه
سرکه، آب‌اکسیژنه، جوش‌شیرین غلیظ و مخلوط‌های چندگیاهی را برای شست‌وشو یا گذاشتن در حفره دندان نسخه نمی‌کنیم. ممکن است محل را تحریک کنند یا رسیدگی را عقب بیندازند. فرآورده دارویی دهان‌شویه با محلولی که در خانه و با نسبت حدسی ساخته می‌شود، یکی نیست.
اگر چیزی روی دندان گذاشته‌اید و اکنون سوزش، زخم یا بدترشدن علائم دارید، نام ماده، مقدار تقریبی و زمان تماس را به کادر درمان بگویید. برای خنثی‌کردن آن، ماده دیگری را به‌صورت آزمایشی اضافه نکنید. توضیح روشن کمک میکند مراقبت مناسب‌تر انتخاب شود.
روش | نکته مهم | جایگزین مناسب‌تر |
|---|---|---|
روغن میخک یا مخلوط غلیظ روی لثه | در این مقاله نسخه خانگی نمیدهیم؛ روغن می‌تواند آسیب‌زا باشد | بررسی درد و انتخاب مراقبت با دندانپزشک |
آسپرین مستقیم روی دندان | می‌تواند بافت نرم را بسوزاند | داروی مناسب فقط به روش توصیه‌شده |
سرکه یا آب‌اکسیژنه با نسبت حدسی | نسخه درمان عفونت نیست | از محلول دست‌ساز خودداری کنید |
افزایش خودسرانه مسکن | دوز بیشتر می‌تواند خطرناک باشد | درد کنترل‌نشده را برای مراجعه مطرح کنید |
گرم‌کردن صورت متورم | جای درمان نیست و در راهنمای فوریت توصیه نشده | مراقبت موقت سرد بیرونی و رسیدگی لازم |
دنداندرد شبانه؛ تا صبح صبر کنیم؟
زمان شب، علائم خطر را کم‌اهمیت نمیکند. اگر تورم چشم یا گردن، ورم زیاد دهان، مشکل تنفس یا بلع، یا دشواری جدی بازکردن دهان وجود دارد، منتظر بازشدن مطب صبح نمانید. با خدمات درمانی فوری محل تماس بگیرید. برای درد بدون این علامت‌ها هم درباره نوبت زودهنگام و مراقبت موقت راهنمایی بخواهید.
اگر مطب بسته است، پیام تماس یا راه ارتباطی آن ممکن است اطلاعات خدمات خارج از ساعت را داشته باشد. موقع تماس محل درد، شروع علائم و داروهای مصرف‌شده را آماده داشته باشید. لازم نیست برای نشان‌دادن شدت درد، مقدار دارو را بیشتر کنید یا چند ماده روی محل بگذارید.
پیش از معاینه چه چیزهایی یادداشت کنیم؟
بنویسید درد از چه زمانی شروع شده، پیوسته است یا گاهی می‌آید و کدام کار آن را تشدید میکند. اگر محل دقیق روشن نیست، همان را بگویید. وجود تورم، تب، طعم بد، ضربه یا درمان اخیر را هم توضیح دهید؛ قرار نیست از این اطلاعات خودتان تشخیص نهایی بدهید.
فهرست داروها، مکمل‌ها، حساسیت‌های شناخته‌شده و بیماری‌های زمینه‌ای را همراه داشته باشید. در بارداری یا مصرف داروی منظم، موضوع را هنگام تعیین مراقبت مطرح کنید. عکس یا نوشته نسخه قبلی کمک میکند نام دارو به‌اشتباه منتقل نشود؛ اندازه و بسته دارو را با خود محصول معرفی کنید.
اگر پیش‌تر ماده‌ای خانگی یا روغن به کار برده‌اید، آن را پنهان نکنید. هدف از پرسیدن، انتخاب مراقبت مناسب است. تاریخ و مقدار تقریبی استفاده را بگویید و اگر بسته موجود است نگه دارید. این کار بهویژه وقتی چند فرآورده نام‌های مشابه دارند اهمیت دارد.
درمان اصلی چگونه انتخاب می‌شود؟
دندانپزشک پس از بررسی علت، درباره ترمیم، رسیدگی به لثه، درمان ریشه، تخلیه آبسه یا گزینه دیگر تصمیم می‌گیرد. هر درد ضربان‌دار الزاماً به یک درمان مشخص نیاز ندارد و هر دندان دردناک هم الزاماً کشیدنی نیست. از روی شدت درد یا پاسخ به یک مسکن، تصمیم برگشت‌ناپذیر نگیرید.
درباره هدف درمان، گزینه‌ها و مراقبت پس از آن سؤال کنید. اگر مرحله دیگری لازم است، زمان پیگیری را روشن بپرسید و نوبت را فراموش نکنید. درمان مرحله‌ای را صرفاً به دلیل آرامشدن درد نیمه‌کاره رها نکنید؛ از درمانگر بپرسید چه کاری انجام شده و چه چیزی هنوز باقی است.
پیشگیری در روزهای بدون درد
برنامه معمول بهداشت دهان شامل مسواک با خمیردندان فلوراید، روزی دو بار حدود دو دقیقه، و نظافت روزانه بین دندان‌هاست. شیوه مناسب ابزار و برنامه متناسب با سن کودک را از دندانپزشک بپرسید. این برنامه با دست‌کاری محل دردناک هنگام انتظار برای معاینه تفاوت دارد.
خوراکی و نوشیدنی قندی را محدود کنید و پیگیری دندانپزشکی منظم را در برنامه نگه دارید. پوشاندن بوی بد دهان با هل، خوشبوکننده یا ادویه، علت احتمالی مشکل دندان و لثه را روشن نمیکند. اگر درد یا نشانه دیگری تکرار می‌شود، بررسی را به بهترشدن موقت بو یا مزه وابسته نکنید.
اگر نشانه‌های دندان‌قروچه یا درد فک دارید، آن را هنگام ویزیت توضیح دهید. محافظ شبانه یا وسیله دیگری را صرفاً با توصیه اینترنتی انتخاب نکنید؛ مناسب‌بودن آن باید بررسی شود. نگهداری از دندان‌ها به برنامه مداوم تکیه دارد و یک خوراکی خاص جای این مراقبت را نمی‌گیرد.
پرسش‌های متداول
آیا درمان دنداندرد در خانه ممکن است؟+
مراقبت خانگی فقط برای تحمل موقت تا مراجعه است. علتهایی مثل پوسیدگی، ترک یا آبسه با کمشدن درد درمان نمیشوند و نیاز به بررسی دندانپزشکی دارند.
چه علامتی به کمک فوری نیاز دارد؟+
مشکل تنفس، بلع یا گفتار، تورم چشم یا گردن، مشکل بینایی، ورم زیاد دهان یا دشواری جدی بازکردن دهان نیاز به اقدام فوری دارند؛ برای اثر خوراکی صبر نکنید.
درد چند روزه را باید بررسی کرد؟+
درد بیش از دو روز، درد آرامنشده با مسکن مناسب یا درد همراه تب، تورم، طعم بد یا درد گازگرفتن را با دندانپزشک مطرح کنید. علائم خطر به انتظار دو روز نیاز ندارند.
روغن میخک را روی دندان بگذاریم؟+
در این راهنما نسخه روغن یا پنبه آغشته نمیدهیم. ماده غلیظ با ادویه غذایی متفاوت است و بلع آسیبزای روغن بهویژه برای کودک خطرناک است.
آبنمک آبسه را درمان میکند؟+
خیر؛ شستوشوی موقت برای بزرگسال قادر به تفکردن با درمان عفونت فرق دارد. کودکان نباید این روش را امتحان کنند و محلول نباید بلعیده شود.
برای هر دنداندرد آنتیبیوتیک بخوریم؟+
خیر؛ نوع مشکل و وضعیت فرد تعیینکنندهاند و بسیاری از دردها به درمان دندانی نیاز دارند. آنتیبیوتیک باقیمانده یا نسخه فرد دیگر را شروع نکنید.
اگر شب درد آرام شد، نوبت را لغو کنیم؟+
آرامشدن درد علت را مشخص نمیکند و درمان آن را ثابت نمیکند. درباره ادامه بررسی و نوبت با دندانپزشک هماهنگ کنید؛ در علائم خطر منتظر صبح نمانید.
